Z serii Ciekawostki: publikowane archiwalia archeologiczne z okolicy, cz.2

 Dzisiaj druga, ostatnia część publikowanych archiwaliów archeologicznych okolicy:

16. Miłoszów,Hartmannsdorf (Prus O., 2002, s.78)

- ceramika (chronologia nieokreślona)

- szańce, konstrukcje kamienne (okres wojny 7-letniej, tj. 1756-1763 r.)

17. Mirsk, Friedeberg (Prus O., 2002, s. 78):

- mury - ruiny zamku (średniowiecze)

- skarb 332 talarów (ukryte po 1758 r.)

18. Mlądz, Mühldorf (Prus O., 2002, s.78)

- narzędzie kamienne (epoka kamienia)

19. Mroczkowice, Egelsdorf (Demidziuk K., 1999, s. 207, Prus O., 2002, s. 79)

- cmentarzysko kurhanowe? (chronologia nieokreślona)

20. Orłowice, Gräflich Ullersdorf (Demidziuk K., 1999, s.209)

- cmentarzysko ciałopalne (groby w obstawach kamiennych,pradzieje)

- narzędzia żelazne, długi miecz, topór, trójzębny „widelec“ (chronologia nieokreślona)

- 3 naczynia gliniane (chronologia nieokreślona, różna lokalizacja)

21. Pasiecznik, Spiller (Demidziuk K., 1999, s. 228, Prus O., 2002, s.87)

- nieokreślona konstrukcja kamienna (chronologia nieokreślona)

22. Pławna Górna, Ober Schmottseifen ( Demidziuk K., 1999, s. 222, Prus O., 2002, s. 92)

- ceramika (cmentarzysko ciałopalne, halsztat)

23. Pobiedna - Unęcice, Meffersdorf ( Prus O., 2002,s. 93):

- toporek kamienny (neolit)

24. Proszowa, Gräflich Cunzendorf (Demidziuk K., 1999, s.208-209)

- źródło kultowe ( ceramika dat. od XIII w. - późne średniowiecze, czasy nowożytne, zwane Wolfgangbrunnen, Wolframbrunnen) 

25. Proszówka, Gräflich Neundorf ( Demidziuk K., 1999, s.209)

- grodzisko - zamek (Greiffenberg, późne średniowiecze od XIII w.)

- źródło (chronologia nieokreślona)

26. Przecznica, Querbach (Demidziuk K., 1999, s. 225)

- fr. naczyń glinianych (późne średniowiecze)

27. Rębiszów, Rabishau (Demidziuk K., 1999, s.225)

- siekierka z nefrytu (neolit)

- ruiny zamku „Fünfhaüserschloss“(późne średniowiecze)

- topór żelazny (XIV-XVII/XIX w.)*

28. Rybnica, Reibnitz ( Prus O., 2002, s.99):

- mury (zamek na grodzisku, XIII-XIVw.)

29. Stara Kamienica, Alt Kemnitz (Prus O., 2002, s.105):

- zamek rycerski (XV w.)

30. Świecie, Schwerta ( Prus O., 2002, s.108):

- denar Nerwy (96-98 r. n.e, okres wpływów rzymskich)

31. Świeradów - Zdrój, Bad Flinsberg (Demidziuk K., 1999, s.205-206, Prus O., 2002, s.109):

- denar Lucylli (164-169 r n.e., okres wpływów rzymskich)

- ceramika (późne średniowiecze)

- ryty naskalne (brak dalszych danych, odkrycie przypadkowe zgłoszone w 1936 i 1037 r)

- ujęcie źródła (odkrycie przypadkowe, zgłoszone w 1937 r., brak dalszych danych)

- grób ciałopalny w obstawie kamiennej, naczynie ceramiczne (pradzieje)

- topór żelazny, węgle drzewne (późne średniowiecze)

- fr.naczyń glinianych (późne średniowiecze)

- znak graniczny (wyryty w kamieniu znak ukośnego krzyża, późne średniowiecze)

- zamek myśliwski - ruiny (Kesselschloss - Kotlina)

- znaki graniczne (grupa skalna Tränkenschloss,wyryty młot-kilof? i dłoń, późne średniowiecze)

- naczynie kamienne(ofiarne?, chronologia nieokreślona)

- źródło?(chronologia nieokreślona)

- źródło w obudowie kamiennej (chronologia nieokreślona)

32. Wieża, Wiese (Prus O., 2002, s. 115):

- ostrze krzemienne (mezolit-neolit?)

- narzędzia kamienne (chronologia nieokreślona)

- naczynie (misa?) drewniane (znalezisko w bagnie, halsztat)

33. Wojcieszyce,Voigtsdorf (Prus O., 2002, s. 117):

- ceramika (okres wpływów rzymskich)

- grodzisko (średniowiecze)

34. Wolimierz,Völkersdorf (Prus O., 2002, s.118):

- monety rzymskie, m.in. Kommodusa (189-192 r n.e, okres wpływów rzymskich)

Jak widać osadnictwo pradziejowe w Górach i  na ich styku z Pogórzem Izerskim  nie należało do intensywnych (w porównaniu do innych regionów Dolnego Śląska). Wracając na koniec do osadnictwa celtyckiego na Dolnym Śląsku - oto mapka przedstawiająca osadnictwo w okresie lateńskim na Śląsku:

źródło mapy: Atlas Śląska Dolnego i Opolskiego,Wrocław 1997, s.73

Na mapce pojawia się hasło "kultura lateńska"- to nic innego jak kultura celtycka. Jak widać Celtom nie wszędzie na Śląsku się podobało. A poniżej - mapa obrazująca osadnictwo w IV - III w. p.n. e.  na terenie obecnej Polski:

 

źródło: Kaczanowski P., Kozłowski J.K., Najdawniejsze Dzieje Ziem Polskich, Kraków 1998, s. 186

* Firszt, S., Rębiszów, pow. lwówecki, Silesia Antiqua, t. 45, s. 266-267, Wrocław 2009

Z serii Ciekawostki: publikowane archiwalia archeologiczne okolicy, cz.1

Tym wpisem rozpoczynam niezbyt długi cykl postów,w których przedstawię zapowiadane już od dawna,  publikowane archiwalia archeologiczne dotyczące okolic Przecznicy. Archiwalia dot. samej Przecznicy już opublikowałam, o tu.  Jak widać - najstarsze znaleziska archeologiczne z terenu obecnej wsi datowane są na późne średniowiecze. Jeszcze słowo dot źródła Św. Wolfganga - z archiwaliów wynika, że źródło formalnie przypisane było do sąsiedniej miejscowości - do Proszowej, a nie do Przecznicy (por. Demidziuk, 1999, s.209) i publikowałam je tu. Od razu napiszę też, z czego skorzystam. Będą to dwie pozycje:

1. Prus Olena, Katalog publikowanych stanowisk archeologicznych Dolnego Śląska, cz.1, pod red. J. Lodowskiego , Wyd. Muzeum Karkonoskie w Jeleniej Górze, Jelenia Góra 2002;

2. Demidziuk Krzysztof, Kreis Loewneberg w świetle archiwaliów archeologicznych do 1945 r., Dolnośląskie Wiadomości Prahistoryczne, t 5, Głogów 1999, s. 201-237.

W przypadku pierwszej pozycji autorka zebrała  opublikowane do 1945 r. stanowiska lub informacje o przypadkowych odkryciach archeologicznych (a czasami i publikacje powojenne), natomiast autor drugiej pozycji zebrał informacje znajdujące się również w archiwum naukowym Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu oraz Archiwum Państwowego we Wrocławiu. Oczywiście, od czasów wojny liczba odkrytych stanowisk archeologicznych na tym terenie  zwiększyła się, jednakże nie należy spodziewać się zbyt wielkiej różnicy w liczbie oraz  rodzaju stanowisk od tych, które znane są na tym terenie od czasów przedwojennych. Archiwalia przedstawię alfabetycznie i jeszcze zanim to nastąpi - bardzo ogólnie przybliżę kwestię chronologii (bez wnikania we wszelkie zawiłości). Dzieje ludzkości dzieli się (m.in. na Dolnym Śląsku) najogólniej w następujący sposób: epoka kamienia (licząc od najstarszej: paleolit, mezolit, neolit), epoka brązu, epoka żelaza  - w polskiej terminologii dzieli się ją na tzw. halsztat, okres lateński oraz wczesny okres przedrzymski, okres wpływów rzymskich; okres wędrówek ludów, wczesne średniowiecze, późne średniowiecze i czasy nowożytne. Nie będę podawać tu bardziej szczegółowych informacji na ten temat (aby nie zanudzać, poza tym to nie miejsce i czas na rozdzielanie miejscami włosa na czworo;)).

Nie mogę też nie napisać o jeszcze jednym aspekcie tych postów. Otóż z racji istnienia pewnego niepożądanego zjawiska w postaci rabunkowych wykopów na stanowiskach archeologicznych, które się niestety zdarzają, nie podam celowo dokładnej lokalizacji ewentualnych stanowisk archeologicznych (aby nie kusiło "odkrywców"). Jednocześnie uważam, że ogólna wiedza o pradziejach regionu - choćby w postaci takiej, jaką przedstawię, należy się każdemu zainteresowanemu przeszłością swojego regionu mieszkańcowi. I takim osobom dedykuję te wpisy. I pojawią się też mapki z osadnictwem pradziejowym na Dolnym Śląsku (ufam, że tym sposobem obalę również krążące mity o powszechnie występującym celtyckim osadnictwie na Dolnym Śląsku). Poniżej pierwsza część archiwaliów okolic Przecznicy (w nawiasach podaję źródło):

1. Bożkowice, Eckersdorf (Prus O.,2002, s.37)

- rdzeń krzemienny (mezolit?)

- przęślik (chronologia nieokreślona)

- skarb 59 złotych monet (XVI-XIX w)

- osada (chronologia nieokreślona)

2. Chmieleń, Langwasser (Demidziuk K., 1999, s.216)

- zamek na wodzie - "Wasserburg"(późne średniowiecze)

3. Grabiszyce Górne, Ober Gerlachsheim(Prus O., 2002, s.47)

- znalezisko grobowe (epoka brązu - halsztat)

- moneta Kaliguli (37-44 r. n. e, okres wpływów rzymskich)

- grób kurhanowy (chronologia nieokreślona)

4. Grabiszyce Średnie, Mittel Gerlachsheim (Prus O., 2002, s. 47):

- ceramika (późne średniowiecze)

5. Gross Iser (Demidziuk K., 1999, s. 210):

- znak graniczny(wyryty na kamieniu rysunek i data 1700)

6. Grudza, Birngrutz (Demidziuk K., 1999, s. 206):

- 11 przęślików, paciorki gliniane (późne średniowiecze)

- przęśliki (późne średniowiecze)

- grodzisko „Klein Erdwall“, „Kleine Erdeschanze“(chronologia nieokreślona)

7. Gryfów Śląski, Greiffenberg (Demidziuk K., 1999, s. 209-210, Prus O., 2002, s. 48)

- siekierka krzemienna (neolit)

- zamek (XIII-XVIII w.)

- skarb monet (ukryte po 1627 r.)

- siekierka krzemienna,(neolit - kultura pucharów lejkowatych, znalezisko luźne)

- topór kamienny (neolit - kultura ceramiki sznurowej, znalezisko luźne)

- 2 naczynia gliniane (III okres epoki brązu - kultura łużycka)

- naczynie gliniane (późne średniowiecze)

- przęślik kamienny (chronologia nieokreślona)

- róg bydlęcy (chronologia nieokreślona)

- źródło kultowe(chronologia nieokreślona)

8. Janice, Johnsdorf (Demidziuk K., 1999, s.215)

- 5 przęślików (późne średnowiecze)

9. Kamień, Steine (Demidziuk K., 1999, s.228)

- grób ciałopalny w kamiennej obstawie (pradzieje)

- naczynie gliniane (chronologia nieokreślona)

10. Karłowice, Neuwarnsdorf (Prus O., 2002, s.60-61):

- mikrolity (mezolit)

11. Kościelniki, Steinkirch (Prus O.,2002, s.63)

- konstrukcje kamienne-elementy murów (wczesne? późne średniowiecze)

- znaleziska grobowe (brak danych,chronologia nieokreślona)

12. Krobica, Krobsdorf (Demidziuk K., 1999, s.216, Prus o., 2002, s.66-67)

- ceramika (późne średniowiecze)

- monety (chronologia nieokreślona)

13. Kromnów, Krommenau (Prus O., 2002, s.67)

- przedmioty żelazne (średniowiecze)

14. Leśna, Marklissa (Prus O., 2002, s. 69-70)

- monety rzymskie (okres wpływów rzymskich)

- ceramika, przedmiot z brązu (wczesne i późne średniowiecze)

- ceramika, wędzidło żelazne-zamek (XIV, badania sondażowe w 1960 r)

- znaleziska grobowe (rodzaj i chronologia nieokreślona)

15. Leśna - Baworowa, Beerberg (Prus O., 2002, s.70)

- konstrukcje obronne (średniowiecze).

Na koniec tego wpisu zamieszczam archiwalia dotyczące Strupic - z dedykacją dla mieszkańców pewnego domu szachulcowego :):

 Jelenia Góra – Strupice, Straupitz  (Prus O., 2002, s.56-57):

- wiór krzemienny (mezolit)

- toporek kamienny (neolit)

- toporek kamienny (neolit)

- toporek i siekierka kamienna (neolit)

- osada obronna (epoka brązu - halsztat)

- grób (okres wpływów rzymskich)

- urny, czaszka końska, węgle drzewne (chronologia nieokreślona)

- ceramika, przęślik (wczesne i późne średniowiecze)

- źródło kultowe (chronologia nieokreślona).

Wkrótce nastąpi część druga.

Z serii Ciekawostki: Flinsberg, Steinau, Weisse Flins, cz.II

Dzisiaj druga, ostatnia część ciekawostek, przetłumaczonych przeze mnie (przepraszam za istniejące z pewnością błędy i wypaczenia), a pochodzących z:

"Budorgis oder etwas über das alte Schlesien vor Einführung der Christlichen Religion besonders zu den Zeiten der Römer nach gefundenen Alterthümern und den Angaben der Alten" von Friedrich Kruse, Doctor der Philosophie und Lehrer an der Maria - Magdalenenschule in Breslau. Leipzig 1819, s.114-115.

Ciekawostki dotyczą miejscowości Kamień, Wyrwaka oraz Izerskich Garbów .

„...Tutaj też należy wieś Kamień (Steinau bei Wiel.), około mili na północ, lekko na wschód od zwanej Todtenstein, wysokiej, białej kwarcowej skały. Niegdyś miał tu być czczony Tod, Toth lub Flins. Nie doświadczyłem tego przy starożytnych naczyniach wydobytych podczas wykopalisk w jego pobliżu [tj. w pobliżu Todtenstein – przyp. moje]*. Do tego miejsca przynależy jeszcze Wiesse Flins, góra na końcu doliny Kwisy, gdzie również był czczony Flins. Według słów mieszkańców, wśród kwarcowych skał znajdował się jego zamek wypełniony skarbami. Jednakże tylko raz dane było jednemu z mieszkańców Flinsberga odkryć kamienną furtę , po której nie ma już śladu.

O kulcie Flinsa, od którego pochodzi nazwa, i jego wytępieniu przez papieskiego ojcobójcę Henryka V 1106 oraz Lothara II ** vergl. [porównaj?-przyp.moje] w Łużyckich Osobliwościach Grossera II. Th. p. 4,5, szczególnie uwagi 5.8.9. Potrójny wizerunek, co do którego nie ma całkowitej pewności, można znaleźć ib. p.1. u Manliusa, annall. Budiss. i wykutego w kamieniu przedstawienia w Görlitz. Łużyckie Roczniki umiejscawiają Flinsa nad Kwisą na Górze Flinsa. Wg Grossera, p.5 został opisany kamień z jego wizerunkiem, który stał koło Budziszyna, w kierunku Oehna, nad Szprewą, a zatonął w rzece”

* prawdopodobnie chodzi o materiały zabytkowe ze stanowiska z epoki brązu, zlokalizowanego w pobliżu.
** w druku zaszła chyba pomyłka, autorowi chodziło zapewne o Lothara III

Z serii Ciekawostki: Przecznica - publikowane archiwalia archeologiczne

Nie jest ich dużo, ale zawsze coś. Są to wzmianki (zamieszczone w przedwojennym archeologicznym periodyku), o znalezieniu fragmentów średniowiecznej ceramiki w Przecznicy (Querbach).

1.

oraz:

2.

gdzie:
1. Altschlesische Blaetter, 1932, zgłoszenia od 01.01. do 29.02.1932, s. 36
2. Altschlesische Blaetter, 1937, s. 198
(DM= Deutsches Mittelalter: ab 13. Jahrhd., czyli ceramika późnośredniowieczna od XIII. w.)

Z serii Ciekawostki: Źródło Św. Wolfganga (Wolframbrunnen, Wolfgangbrunnen)

" Wolframbrunnen, Wolframowe Źródło. Źródło pomiędzy Kowalówką i Tłoczyną przy leśnej drodze z Ciemnego Wądołu do Wysokiej Drogi. Położone jest na wys. ok. 750 m."

Tak lakoniczne informacje  znajdują  się w  pierwszym tomie SGTS*

Z kolei w Encyklopedii Sudeckiej (tu link) znajduje się nieco więcej informacji,w tym ta (powtarzająca się w artykułach na  innych serwisach), jakoby źródło to związane było również z kultem Flinsa. Niestety, nie znalazłam bibliografii na ten temat ("Budorgis oder..." również o tym milczy). Natomiast rzeczą pewną jest to, że w bezpośredniej okolicy źródełka ludzie bywali i zostawiali po sobie ślady - w 1937 r. odkryto tu fragmenty ceramiki (datowanej od XIII w. po czasy nowożytne)**

* SGTS, czyli Słownik Geografii Turystycznej Sudetów, t.1,  pod red. M.Staffy, Wydawnictwo PTTK "Kraj", 1989, s. 115,

**  pióra kolegi: K. Demidziuk, Kreis Löwenberg w świetle archiwaliów archeologicznych do 1945 r., Dolnośląskie Wiadomości Prahistoryczne, t. 5, 1999, s. 201 - 237,

p.s. a może to miejsce z takich, jak wejście do Czarnej Chaty w Twin Peaks :)? ciekawe czy woda ze źródełka była przebadana w laboratorium...

Z serii Ciekawostki: Flinsberg, Steinau, Weisse Flins, cz.I

"Budorgis oder etwas über das alte Schlesien vor Einführung der Christlichen Religion besonders zu den Zeiten der Römer nach gefundenen Alterthümern und den Angaben der Alten" von Friedrich Kruse, Doctor der Philosophie und Lehrer an der Maria- Magdalenenschule in Breslau. Leipzig 1819

Piękny i kwiecisty tytuł, prawda? W dziele tym autor opisuje odkryte pozostałości po przedchrześcijańskich wierzeniach na Śląsku, znajdują się tu  krótkie wzmianki o okolicach ruderyjnych, a mianowicie o: Świeradowie – Zdroju, Kamieniu i kulcie Białego Flinsa...Jest to chyba jedno z najstarszych zachowanych, archeologicznych źródeł pisanych. Zanim przybliżę przetłumaczone fragmenty, dwa słowa o samym tłumaczeniu. Raz - tekst napisany po niemiecku na początku XIX w. wcale nie był dla mnie łatwy do przetłumaczenia. Niektóre słowa inaczej pisane (np. banalne „bei” było pisane „bey”) i chwilę mi zajęło załapanie zasad, również szyk i samo słownictwo odbiegało od tego, do czego jestem przyzwyczajona (a jestem przyzwyczajona do tekstów młodszych o jakieś 100 lat). Dwa – żeby zrozumieć co autor momentami miał na myśli, przeryłam Sieć w poszukiwaniu pewnych informacji, dzięki którym zrozumiałam o kim i o czym autor w danym momencie pisał (np. nie znałam w ogóle postaci Christopha Manliusa, który pojawił się w tekście), bardzo pomocna była również książka „Dzieje Górnych Łużyc. Władza, społeczeństwo i kultura od średniowiecza do końca XX wieku”, pod redakcją Joachima Bahlcke (Wydawnictwo DiG 2007), ponieważ w Sieci na szczęście nie ma wszystkiego. Trzy – przy okazji tłumaczenia obiecałam sobie, że gdy nieco otrzepię się z pewnej stagnacji, przyłożę się do przypomnienia sobie języka niemieckiego. Cztery –  przepraszam za niedoskonałości przekładu, które zapewne istnieją. Pięć - wahałam się, ale jednak zostawię oryginalne nazwy miejscowości. Jakoś dziwnie mi jest używać nazwy "Świeradów - Zdrój" w kontekście XIX - wiecznym. W nawiasach podaję aktualne nazwy (nie zawsze mi się udało). Temat podzieliłam na 2 odcinki. Dzisiaj będzie rzecz o Flinsbergu czyli Świeradowie – Zdroju (s.114 cytowanego dzieła). Zapraszam!

 

„...Flinsberg [Świeradów – Zdrój], 4 mile na południowy zachód od Löwenberga [Lwówka Śląskiego], pomiędzy podnóżem Hasenhöhe [?] na lewo i Haunerich [?] na prawo od Kwisy, w wejściu do pięknej doliny, którą stanowi Iserkamm [Wysoki Grzbiet] i Haunerich, Langeberg [Dłużec] i Kemnitzkamm [Grzbiet Kamienicki], do białego Flinsa, gdzie wypływa Kwisa z 9 źródeł [jej źródła to Widły I, II i III]. Tu został odkryty wielki grobowiec otoczony kamieniami. Wiadomość o nim znajduje się w „Geogr. Magazin”, Lipsk 1784, Zeszyt 8. Art. „Nachrichten über Flynsberg”. Gdy doświadczałem pobytu u wód we Flinsbergu,  przybywałem tam u obecnego posiadacza ziemskiego o nazwisku Schwedler. Nie słyszał on  o żadnych wykopaliskach. Ale zgodnie ze swoim osobliwym marzeniem o skarbie, wydobył on spod kamienia garnek, gdyokazał się być pusty, wyrzucił go w pobliżu do  Kwisy. Do tego miejsca należy Stein (Steinau)...”
Ciąg dalszy nastąpi.

książka ta znajduje się w zbiorach Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu

p.s. wiem, że wstęp był przydługi w stosunku do zasadniczej treści, ale musiałam...